1 Eylül 2026 Salı

2026 2027 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSLERİ TASLAK ÇERÇEVE PLANLARINDA OKUL TÜRÜNE GÖRE FARKLILAŞTIRMA

2026 2027 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILI

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSLERİ TASLAK ÇERÇEVE PLANLARINDA

OKUL TÜRÜNE GÖRE FARKLILAŞTIRMA

Türkiye genelindeki eğitim öğretim faaliyetlerinde ve uygulamalarında eşgüdümün gerçekleştirilmesi, ölçme ve değerlendirmede etkin sonuçlar elde edilmesi ve 2026-2027 eğitim öğretim yılında yapılacak yazılı sınavlarda birlikteliğin sağlanması amacıyla sınıf/alan zümrelerince kullanılmak üzere ders bazlı taslak yıllık planlar Bakanlığımız tarafından hazırlanmıştır.

Bu yıl dikkat çeken önemli yeniliklerden biri, Türk Dili ve Edebiyatı dersi taslak çerçeve planlarının okul türlerine göre ayrı ayrı hazırlanmış olmasıdır.

Peki, bunun temel gerekçesi nedir?

Bakanlığımız tarafından yapılan açıklamaya göre bunun temel nedeni, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında farklılaştırma yaklaşımının uygulanmasıdır. Farklılaştırma kapsamında yer alan zenginleştirme bölümündeki bazı öneri niteliğindeki uygulamalar, Sosyal Bilimler ve Fen Liselerinde * işaretiyle belirtilmiş ve bu uygulamaların gerçekleştirilmesi zorunlu hâle getirilmiştir.

Türk Dili ve Edebiyatı Maarif Model Öğretim Programına göre : “Farklılaştırma kapsamında zenginleştirme bölümünde yer alan öneri niteliğindeki uygulamalardan “*” ile işaretlenenlerin sosyal bilimler liselerinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Zorunlu olan zenginleştirme uygulamalarına yıllık planlarda yer verilir.” Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı -2024 / 1.2. TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI’NIN UYGULANMASINA İLİŞKİN ESASLAR 12.MADDE

Farklılaştırma nedir?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde farklılaştırılmış öğretim; öğrencilerin bireysel farklılıklarını, ilgi ve ihtiyaçlarını dikkate alan, esnek ve kapsayıcı bir öğretim yaklaşımı olarak ele alınmaktadır.

Farklılaştırma iki temel boyuttan oluşmaktadır:

1.) Zenginleştirme

Zenginleştirme; akranlarına göre daha ileri düzeyde olan öğrenciler için öğrenme sürecinin genişletilmesini ve derinleştirilmesini amaçlar. Öğrencilerin mevcut bilgi ve becerilerinin ötesine geçerek araştırma, üretme, karşılaştırma, sorgulama ve üst düzey düşünme becerilerini geliştirmelerine fırsat sağlar.

2.) Destekleme

Destekleme ise öğrenme sürecinde daha fazla zamana, tekrara veya farklı öğrenme yollarına ihtiyaç duyan öğrenciler için içerik, süreç, ürün ve öğrenme ortamında gerekli uyarlamaların yapılmasını kapsar.

Dolayısıyla bu yıl hazırlanan farklı okul türlerine ait Türk Dili ve Edebiyatı yıllık planlarının temelinde, özellikle zenginleştirme uygulamalarının Sosyal Bilimler Lisesinde zorunlu olması bulunmaktadır.

Peki, burada gerçekten farklı bir öğretim programı mı var?

İşte asıl üzerinde durulması gereken nokta budur.Farklı okul türleri için ayrı yıllık plan hazırlanması ile farklı okul türleri için ayrı öğretim programlarının oluşturulması aynı şey değildir.

Peki,doğrusu !

Doğrusu, her okul türü için ayrı öğretim programının oluşturulması ve bu öğretim programı doğrultusunda yıllık planların hazırlanmasıdır.

Anadolu Lisesi ile Fen Lisesinin 9, 10 ve 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı yıllık planları karşılaştırıldığında temel tema, kazanım, ders saati, öğrenme kanıtları ve uygulama yapısının büyük ölçüde aynı olduğu görülmektedir.

Başka bir ifadeyle:

Anadolu Lisesi → Fen Lisesi

arasında Türk Dili ve Edebiyatı dersi açısından belirgin bir içerik farklılaştırması bulunmamaktadır.

Asıl farklılaşma ise Sosyal Bilimler Liselerinde ortaya çıkmaktadır.

Sosyal Bilimler Liselerinde ne değişiyor?

Sosyal Bilimler Liselerinde temel program büyük ölçüde korunurken, farklılaştırma kapsamında yer alan zenginleştirme etkinlikleri plana ayrıca yerleştirilmiştir.

Böylece planın genel yapısı şu hâle gelmektedir:

Temel öğrenme → Zenginleştirme → Okul temelli planlama

Örneğin 9. sınıfta dört tema üzerinden dikkat çekici zenginleştirme çalışmaları bulunmaktadır.

1. Tema – Sözün İnceliği

Öğrencilerden şair, halk ozanı, yazar, tiyatro sanatçısı gibi kişilerle röportaj yapmaları ve elde ettikleri bilgileri sunmaları beklenmektedir.

Bu çalışma öğrencinin yalnızca edebî bilgiyi edinmesini değil; araştırmasını, iletişim kurmasını, bilgi toplamasını ve elde ettiği bilgiyi sunmasını gerektirmektedir.

2. Tema – Anlam Arayışı

Aynı temayı işleyen farklı türlerdeki eserlerin karşılaştırılması ve bu eserlerin dil ve anlatım özelliklerinin incelenmesi istenmektedir.

Burada öğrenciden yalnızca metni anlaması değil, metinler arasında ilişki kurması ve karşılaştırmalı değerlendirme yapması beklenmektedir.

3. Tema – Anlamın Yapı Taşları

Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış bir şiirin, dönemin tarihsel ve kültürel dokusu dikkate alınarak hikâyeleştirilmesi önerilmektedir.

Bu etkinlik; edebiyat, tarih, dil ve yaratıcı yazma becerilerini bir araya getirmektedir.

4. Tema – Dilin Zenginliği

Aynı dönemde yaşamış iki yazarın eserlerinin karşılaştırılması ve yazarların üslup özelliklerinin ortaya konulması istenmektedir.

Burada ise öğrencinin edebî eser, dönem, yazar ve üslup arasındaki ilişkiyi kurması amaçlanmaktadır.

10 ve 11. sınıflarda da benzer bir yaklaşım var

Bu farklılaştırma anlayışı 10 ve 11. sınıflarda da devam etmektedir.

sınıfta;

dijital içerik oluşturma,
Divan edebiyatının beslendiği kaynakları araştırma,
mesnevi ile roman ve hikâyeyi karşılaştırma,
edebî akımları araştırma ve sunma

gibi çalışmalar öne çıkmaktadır.

sınıfta ise;

gösterge bilimi üzerine çalışma,
Orhun Abideleri üzerinden dil ve kültür araştırması,
Divan edebiyatındaki nazım şekillerini araştırma,
modern Türk tiyatrosunun gelişimini inceleme

gibi etkinliklere yer verilmiştir.

Dolayısıyla Sosyal Bilimler Liselerindeki farklılaşma yalnızca “daha fazla edebiyat konusu” anlamına gelmemektedir.Burada asıl öne çıkan;araştırma + karşılaştırma + edebî inceleme + disiplinler arası ilişki + dijital üretim + sunum + üst düzey düşünme becerileridir.

Ders saatleri değişiyor mu?

Planlar incelendiğinde dikkat çeken bir başka nokta da şudur: 9, 10 ve 11. sınıflarda temel temaların ders saati yapısı büyük ölçüde korunmaktadır.

Her tema için temel ders süresi ( 43 saat ) korunurken tema sonlarında 2 saat okul temelli planlama çalışmalarına yer verilmektedir.

Sosyal Bilimler Liselerinde ise buna ek olarak zenginleştirme uygulamalarının plana yerleştirilmesi, bazı haftalarda tema ve etkinliklerin plan içerisindeki konumunun değişmesine neden olmaktadır.

Dolayısıyla burada temel soru:

“Sosyal Bilimler Lisesine daha fazla ders saati verildi mi?” değil; “Aynı ders süresi içerisinde öğrencinin öğrenme deneyimi nasıl farklılaştırıldı?” sorusudur.

Bu açıdan bakıldığında farklılaşmanın, temel kazanımlardan çok öğrenme süreci ve öğrenme deneyimi üzerinden gerçekleştirildiği söylenebilir.

Ölçme ve değerlendirme açısından durum

9, 10 ve 11. sınıflarda kullanılan öğrenme kanıtları ve ölçme-değerlendirme araçlarının temel yapısı da okul türleri arasında büyük ölçüde ortak görünmektedir.

Açık uçlu sorular, kısa cevaplı sorular, kavram ve zihin haritaları, çalışma kâğıtları, karşılaştırma tabloları, öğrenme günlükleri ve benzeri araçlar ortak bir sistem içerisinde kullanılmaktadır.

Dolayısıyla farklılaşmanın temel merkezi ölçme aracının kendisi değil, öğrencinin o ölçme aracına ulaşırken gerçekleştirdiği öğrenme sürecidir.

12. sınıfta ise durum farklı

sınıf yıllık planları incelendiğinde Anadolu, Fen ve Sosyal Bilimler Liselerinin 12. sınıf planları temel içerik ve uygulama açısından ortak olduğu görülmüştür.

Bu nedenle 9, 10 ve 11. sınıflarda görülen zenginleştirme yaklaşımının 12. sınıfta aynı belirginlikte devam etmediği söylenebilir.Sebebi ise öğretim programı farkıdır.

Sonuç: Farklı yıllık plan mı, farklı öğretim programı mı?

2026-2027 eğitim ve öğretim yılında Türk Dili ve Edebiyatı dersi için okul türlerine göre ayrı taslak çerçeve planlarının hazırlanması önemli bir değişikliktir.

Ancak planlar ayrıntılı olarak incelendiğinde ortaya çıkan tablo şöyledir:

Anadolu Lisesi → Fen Lisesi

Temel program, temalar, ders saatleri ve öğrenme süreci bakımından aynıdır.

Sosyal Bilimler Lisesi → Temel program ve kazanımlar büyük ölçüde korunmuş; ancak zenginleştirme kapsamında araştırma, karşılaştırma, yaratıcı üretim, dijital içerik oluşturma, disiplinler arası ilişki kurma ve üst düzey düşünme becerilerine yönelik zorunlu uygulamalar plana eklenmiştir.

Okul türlerinin öğrenci profilleri, akademik yönelimleri ve eğitim amaçları birbirinden farklıysa, yalnızca zenginleştirme etkinliklerinin farklılaştırılması bu okul türlerinin ihtiyaçlarını karşılamak için yeterli midir?

Hayır, işte o zaman her okul türü için uygun bir öğretim programı hazırlanmalıdır.Ve bu öğretim programları doğrultusunda da yıllık ve ders planları hazırlanmalıdır.

Ekrem YEKREK

Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni